“Cudze rzeczy” Grzegorza Dębowskiego zdobywają uznanie na festiwalach (nagroda za scenariusz w Wenecji, Grand Prix na Warszawskim Festiwalu Filmowym). I choć wszystko wydaje się na miejscu w tej opowieści o samotności, poszukiwaniu zaczepienia i bliskości, emocjonalnym wypaleniu i marzeniu o stabilności, całość osiada na mieliznach banalnych rozwiązań. To polski film z polskością w pigułce: jest szaro, smutno i bez nadziei.
Kasia (Monika Kwiatkowska) ledwie wiąże koniec z końcem. Nie ma pracy, a wraz ze swoim chłopakiem trudni się zarabianiem na włamaniach i drobnych kradzieżach. Gdy spóźnia się z zapłaceniem za wynajem mieszkania, zostaje wyrzucona na bruk. Traci grunt pod nogami, a toksyczny związek z Darkiem (Robert Mania) raczej nie przynosi otuchy i potrzebnego wsparcia. Kiedy mężczyzna zostaje aresztowany po jednej z drobnych kradzieży, Kasia zostaje sama ze swoimi problemami. Zakrada się do jednego z mieszkań, które wcześniej obrabowali. Właściciel popełnił samobójstwo. Kasia dostrzega w tym szansę, by jako jego dziewczyna, rozgościć się w jego życiu i wyciągnąć z niego finansowe korzyści.
Cudze rzeczy: Polskie piekło biurokracji i szarzyzna Warszawy
Dębowski rozpoczyna wędrówkę przez urzędy, policje i odwiedziny zmarłego, by rozgościć Kasię w nowej rzeczywistości. Film zyskuje wymiar egzystencjalny, ale za mało w nim światła i oddechu. Wszystko kąpie się w oparach smutku, rozpaczy i beznadziei. Była żona zmarłego niby chce wyciągnąć pomocną rękę, ale nie zamierza się mieszać w jego sprawy, siostra podkreśla, że nie był łatwym człowiekiem, a matka z demencją gubi się między fikcją a rzeczywistością. Kasia uparcie walczy o upodmiotowienie i zyskanie tożsamości, choć od początku wiadomo, że jej starania przy polskiej biurokracji skazane są na niepowodzenie. Zresztą na tym etapie w scenariuszu zawodzi logika i związki przyczynowo-skutkowe. Zawieszenie wiary i pewna naiwność, by uwierzyć w ten świat, jest od widza wymagana.

“Cudze rzeczy” starają się sportretować Warszawę, czyli miasto ludzi samotnych, pędzących gdzieś przed siebie albo zamkniętych w ogrodzonych osiedlach. Niestety Dębowski dopasowuje do swoich wizji wycinek rzeczywistości, naginając jego zasady do potrzeb fabuły. Smutki ludzie w szarym otoczeniu poruszają się w podziemiach w okolicy Dworca Centralnego, a bohaterowie nieustannie wracają do tego samego – naciągającego ich na pieniądze – kantoru. Obraz Polski, który dostajemy w tym filmie, jest jednorodny i niemalże sprzed dekady. A przecież stolica uległa przemianom, stała się bardziej różnorodna choćby pod względem społecznym czy narodowościowym.
Brawurowy fałsz i brak empatii dla bohaterów
Zresztą w “Cudzych rzeczach” nie tylko boleśnie szara rzeczywistość zawodzi. Monika Kwiatkowska kreuje antypatyczną postać, za którą trudno trzymać kciuki. Uwikłana z toksyczną relację, wikła się w coraz bardziej absurdalne sytuacje. Żeruje na innych i bez mrugnięcia okiem brnie w wymyślone przez siebie kłamstwo. Nawet jej emancypacja nie przynosi ulgi czy radości.
Grzegorz Dębowski ma w swoim kinie gen społecznego zacięcia. W “Tyle, co nic”, swoim debiucie, skupiał się na realizmie polskiej prowincji z jej zmaganiami i problemami. I choć jest blisko swoich bohaterów, niesie ze sobą ducha braci Dardenne, to nie wychodzi poza marazm i wielki smutek. Brakuje w jego filmie odrobiny oddechu, a także sympatii i empatii wobec bohaterów. W końcu Kasia znajdując się w beznadziejnej sytuacji, szuka rozwiązania, które pomoże jej stanąć na nogi. A że robi to nieporadnie i nie do końca moralnie, to wciąż mogłoby wzbudzać współczucie i chęć wsparcia.
“Cudze rzeczy” to kino o polskiej szaroburości w krytycznie wysokich dawkach. Trudne to oglądania – pierwszy akt niesamowicie się dłuży – i empatyzowania. Dębowski kreuje świat tak do cna pozbawiony nadziei, że zamiast społecznego wstrząsu czy wzruszenia zostawia nas wyłącznie z poczuciem emocjonalnego chłodu.

Follow

